Ondergang nederlandse jodendom 1940-1945 door dr. j. presse

Ondergang
de vervolging en verdelging
van het nederlandse jodendom 1940-1945
door dr. j. presser
hoogleraar aan de universiteit van amsterdam

gebonden boek met harde linnen rode kaft met gouden letteropdruk in goede conditie;
526 pagina's met tientallen zwart/wit foto's;

de officiële opdracht tot het schrijven van dit boek verstrekte ons het toenmalig bestuur van het rijksinstituut voor oorlogsdocumentatie in een brief van 13 januari 1950 - hieraan waren uiteraard enkele besprekingen voorgegaan, zowel met dit bestuur als met de heer l. de jong, directeur van dit instituut. in deze besprekingen was onder meer de vraag naar voren gekomen omtrent de door ons geschatte duur van onze arbeid aan dit prqjekt. welnu, wij veronderstelden dat het, begroot op ten hoogste 500 bladzijden, op zijn laatst in 1952 gereed zou zijn. het is nauwelijks nodig te beklemtonen, hoe uiterst irreëel ons dit tha ns, zoveel jaren later, toelijkt.
volkomen reëel daarentegen bleek iets anders, nl. de ons in dezelfde brief gedane toezegging, dat het rijksinstituut ons alle noodzakelijke bijstand zou verlenen. deze belofte heeft het vervuld op een wijze en in een mate, welke ons verplichten tot het uitspreken van onze allerdiepste erkentelijkheid. zonder de onverzwakte belangstelling en de nimmer te kort schietende hulpverlening van alle medewerkers aan dit instituut, van hoog tot laag, ware dit boek nimmer tot stand gekomen. in de loop onzer tot vijftien jaar uitgedijde werkzaamheden hebben wij mogen ervaren, hoe bevoorrecht zich achten moet, wie de steun geniet van een instelling als deze, in haar soort wel nergens ter wereld overtroffen. in deze samenhang zouden wij in het bijzonder drie namen willen noemen: die van dr. de jong, hierboven reeds vermeld en die van de heer b. a. sijes, aan wier critische opmerkingen omtrent ons tekstontwerp, in zijn geheel door hen zorgvuldig doo r gelezen, wij zeer veel te danken hebben, die van de heer c. j. f. stuldreher, hist. cand., onze onvervangbare en onvermoeibare famulus; voor de definitieve tekst aanvaarden wijzelf uiteraard de gehele en uitsluitende verantwoordelijkheid.
wij spraken van vijftien jaar. laat dit geen aanleiding geven tot misverstand. ook de oningewijde beseft wel, hoe weinig tijd de hoogleraar overblijft voor een arbeid als deze, uiteraard een nevenwerkzaamheid, verricht in die luttele uren, welke zijn beroep, zijn maatschappelijke en persoonlijke verplichtingen hem laten. het karakter zelf van het onderwerp doet ons echter aarzelend staan tegenover de vraag, of wij er bij ruimere armslag veel meer aan innen besteden dan de tijd die er voor beschikbaar was. aan het eind van deze arbeid gekomen willen wij wel verklaren, dat wij meer dan eens aan zijn voltooiing hebben getwijfeld - en vertwijfeld. en dan waarlijk niet om zijn kwantitatieve aspecten.
het was ons niettemin gegeven h em te voltooien. het niet op onze weg uitvoerig in te gaan op de oorzaken, waardoor wij daar ondanks alles in zijn geslaagd. hierboven gewaagden wij reeds van de ons zo rijkelijk geschonken steun, technisch en moreel; daarnaast zouden wij dankbaar willen getuigen van de stimulans, gelegen in de belangstelling van zovelen, die zich voor onze persoon of voor ons werk interesseerden. er is echter nog iets meer. bij toegenomen vertrouwdheid met het onderwerp groeide immers in ons gaandeweg het besef ener bijzondere en wel ener zedelijke verplichting, welke wij, liefst alle grote woorden zorgvuldig vermijdend, zouden willen omschrijven als de roeping, de tolk te zijn van hen, die, tot een eeuwig zwijgen gedoemd, alleen hier en nu, alleen deze éne keer, zich nog eens konden doen horen. nog éénmaal op aarde moest hun klacht, hun aanklacht weerklinken. niets was meer over van de allerschamelste have hunner laatste uren, hun as was op de winden verstrooid. zij hadden niemand anders i n deze wereld dan de geschiedschrijver, die hun boodschap kon doorgeven. wij menen dat wij niet ervoor uit de weg mogen gaan te gewagen van een heilige plicht, een plicht, die wij naar de mate onzer krachten gepoogd hebben te vervullen.
met deze verklaring voelen wij ons getreden binnen wat men de persoonlijke sfeer zou kunnen noemen. daarin nog een ogenblik langer vertoevend, zouden wij ons meer in liet bijzonder willen wenden tot één categorie van mogelijke lezers en wel tot de joden onder hen. van mogelijke lezers; wij wagen het niet, hun aantal te schatten. in de loop der jaren zijn wij zo vaak in aanraking gekomen met j den, die volstrekt weigerden -- en bleven weigeren - kennis te nemen van wat ook betrekking heeft op de catastrofale jaren 1940-1945, dat wij hier vraagtekens zetten. hun reactie was ons maar al te begrijpelijk; wij hebben haar uiteraard geëerbiedigd. er waren echter ook andere. het zij alweer op grond van jarenlange ervaring uitgesproken, dat g een e nkele jood, die bewust de genoemde periode meebelcefd heeft, 'normaal' reageert op welke behandeling ook van deze materie, de allerzakelijkste incluis (wat dit geschrift overigens noch kan noch wil wezen), d.w.z. zonder sterke, niet zelden hevige, soms zeer hevige emotionaliteit. overal bleek op zijn hoogst verdrongen, nergens bleek werkelijk vergeten, vrijwel nimmer bleek verwerkt. het is onvermijdelijk, hier van ongeneeslijke wonden te spreken: dit alles zal pas voorbij zijn, wanneer de generatie, die het heeft ondergaan, voorbij is - niet eerder. wij kunnen slechts verzekeren, dat alleen al het feit, dat wij één van hen zijn, voldoende was, om het besef hiervan in ons wakker te houden, maar willen daarbij met onuitgesproken laten dat er voor ons geen derde mogelijkheid bestond naast de twee: ofte schrijven, zoals wij dit meenden te moeten doen, ofte zwijgen. het eerste leek ons hogere, ja, onontkoombare plicht, bij de vervulling waarvan nog altijd ruimte bleef voor sch roo m, tact en begrip.
hoe wij ons hiervan gekweten hebben, beoordele de lezer.
ten slotte nog dit: het schrijven, het scheppen van een zodanig boek in vijftien jaar tijds is niet los te denken van de beschermende omgeving, van het thuis, waarbinnen vrouw en gezin de gevoelssfeer bepaalden. de dank aan hen zij hier zonder verdere toelichting en toevoeging uitgesproken.

inhoud

lijst van illustraties

lijst van bronafkortingen

hoofdstuk i - naar het isolement (mei 1940 - september 1941)
inleiding
de eerste maanden
ariërverklaring en ontslag uit overheidsdienst
registratie van ondernemingen en personen
de oprichting van de joodse raad en de februaristaking
nieuwe maatregelen
het joodse weekblad
lente en zomer 1941

hoofdstuk ii - van isolement tot deportaties (september 1941 -juli 1942)
scheiding bij het onderwijs
razzia's in het oosten
joodse cultuur. afbraak en weerstand
de laatste maanden van 1941
de joodse werkkampen
het begin der evacuaties naar amsterdam
maart en april 1942
de jodenster
de aanloop tot de deportaties

hoofdstuk iii - de deportaties (juli 1942-september 1943)
het begin
de razzia's van juli en augustus
het ophalen uit de huizen
de hollandse schouwburg
stempels
de liquidatie der werkkampen
winter 1942-1943
de ontruiming van 'apeldoorn'
van eind januari tot eind maart 1943
april 1943
sterilisatie
de maanden der laatste razzia's

hoofdstuk iv - de staat in de staat
geografie en statistiek
de vluchtelingen uit duitsland en oostenrijk
andere groepen
ellekom, amersfoort, schoorl, ommen, doetinchem
het kamp barneveld
de palestina-pioniers
joden in belgië en nederlands-indië
de joodse raad
beoordeling

Ondergang nederlandse jodendom 1940-1945 door dr. j. presse werd geplaatst in de rubriek Geschiedenis en politiek te koop.
Plaats nu ook zelf een gratis zoekertje.